Gỡ điểm nghẽn để bình đẳng giới đi vào thực chất

Dành sự quan tâm đến vấn đề bình đẳng giới, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (Đoàn thành phố Hà Nội) đề nghị Chính phủ bổ sung nhiệm vụ số hóa và đồng bộ dữ liệu giới vào phương hướng năm 2026. Đồng thời kiến nghị Chính phủ chỉ đạo tích hợp ngay các thông tin tách biệt về giới vào Đề án 06. Mọi báo cáo chuyên ngành từ trung ương đến địa phương bắt buộc phải có phân tách số liệu nam nữ làm điều kiện tiên quyết để được nghiệm thu, phê duyệt.

Đưa ra những phân tích về thực trạng đội ngũ cán bộ làm công tác bình đẳng giới có nhiều biến động, phần lớn là người mới kiêm nhiệm, thường xuyên luân chuyển, thiếu ổn định và thiếu kinh nghiệm thực tiễn sau sắp xếp các cơ quan địa phương, đại biểu đề nghị Bộ Nội vụ khẩn trương rà soát, quy định rõ vị trí việc làm chuyên trách hoặc có mô tả công việc cụ thể với trọng số thời gian bắt buộc dành cho công tác bình đẳng giới, và bổ sung giải pháp xây dựng cơ chế giữ chân cán bộ.

Chia sẻ về nghịch lý phân bổ nguồn lực và tình trạng thiếu vắng kinh phí tại cơ sở cho công tác bình đẳng giới, đại biểu đề nghị Quốc hội, Chính phủ trong quá trình xem xét phân bổ ngân sách hằng năm cần quy định rõ một tỷ lệ phân bổ tối thiểu, có mục tiêu cụ thể bắt buộc dành riêng cho công tác bình đẳng giới tại cơ sở, không gộp chung vào chi thường xuyên lồng ghép.

"Tôi đề xuất bổ sung vào phương hướng năm 2026 nhiệm vụ Thanh tra Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước đưa việc bố trí và sử dụng ngân sách cho bình đẳng giới thành một chuyên đề kiểm toán, thanh tra; phát hiện, xử lý nghiêm các địa phương, người đứng đầu không quan tâm, không cấp kinh phí cho hoạt động này, coi đây là biểu hiện của việc thiếu trách nhiệm", đại biểu này nói.

Đại biểu đề xuất báo cáo của Chính phủ cần tập trung vào 3 trụ cột: Dữ liệu số hóa tách biệt giới; nhân sự chuyên trách ổn định; ngân sách ấn định đến tận cấp xã để công tác bình đẳng giới từ năm 2026 đi vào thực chất.

Tại phiên thảo luận, đại biểu Chamaléa Thị Thủy (Đoàn Khánh Hòa) cho rằng, tình trạng bất bình đẳng giới vẫn còn tồn tại ở nhiều nơi, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn.

Tại các vùng khó khăn, phụ nữ và trẻ em gái vẫn phải đối mặt với nhiều bất lợi lớn. Tỷ lệ lãnh đạo nữ ở cấp xã chỉ đạt 43,33%, thấp hơn nhiều so với mục tiêu là 60%. Điều này phản ánh rằng phụ nữ ở cơ sở vẫn chưa được đào tạo đầy đủ để tham gia vào các vị trí lãnh đạo. Bạo lực gia đình, bạo lực giới và nạn mua bán người vẫn là vấn đề nhức nhối. Nhiều nạn nhân không dám lên tiếng hoặc không biết tìm kiếm hỗ trợ ở đâu. Các dịch vụ hỗ trợ như tư vấn tâm lý, pháp lý hay y tế vẫn chưa đến được với mọi người dân, đặc biệt là ở những nơi xa xôi.

Tại các tỉnh miền núi, tỷ lệ trẻ em gái kết hôn sớm và sinh con khi chưa đủ tuổi vẫn còn cao, không chỉ làm gián đoạn con đường học tập của các em mà còn khiến các em đối mặt với nguy cơ nghèo đói và bất bình đẳng thế hệ. Hơn nữa, phụ nữ dân tộc thiểu số tại các vùng sâu, vùng xa gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận giáo dục, y tế và việc làm, khiến họ mắc kẹt trong vòng luẩn quẩn của hộ nghèo.

Để góp phần giải quyết tình trạng bất bình đẳng giới phù hợp với tình hình thực tế và thông lệ quốc tế trong giai đoạn hội nhập ngày càng sâu rộng của nước ta, khi bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, đại biểu đề xuất với Quốc hội, Chính phủ cần sớm sửa đổi, bổ sung Luật Bình đẳng giới năm 2026 để phù hợp hơn với tình hình thực tiễn, các cam kết quốc tế và mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Đồng thời ban hành các hướng dẫn cụ thể để bảo đảm việc lồng ghép giới trong xây dựng chính sách và pháp luật được thực hiện đầy đủ hơn. Các văn bản pháp luật cũng cần đánh giá tác động giới rõ ràng để tránh tình trạng lồng ghép mang tính hình thức.

Đại biểu kiến nghị Chính phủ tiếp tục ưu tiên nguồn lực cho các khu vực đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số và miền núi; quan tâm đầu tư vào cơ sở hạ tầng, y tế, giáo dục và các chương trình hỗ trợ sinh kế để giúp phụ nữ và trẻ em gái tại đây có cơ hội phát triển và giảm nghèo bền vững.

Bên cạnh đó, cần mở rộng hơn nữa mạng lưới địa chỉ tin cậy tại cộng đồng để hỗ trợ nạn nhân bạo lực giới. Đồng thời, các chương trình giáo dục giới tính, sức khỏe sinh sản cần được triển khai rộng rãi hơn tại các trường học, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa nhằm nâng cao nhận thức và giảm tỷ lệ sinh ở vị thành niên.

Đại biểu cho rằng, phụ nữ dân tộc thiểu số không chỉ là người gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mà còn có thể trở thành những người lãnh đạo, quản lý và tiên phong trong phát triển kinh tế. Vì thế, đại biểu kiến nghị Chính phủ tiếp tục hỗ trợ họ khởi nghiệp, phát triển các mô hình kinh tế hợp tác, các ngành nghề truyền thống, đồng thời tạo điều kiện để họ tham gia vào các vị trí lãnh đạo tại địa phương.

Đại biểu cũng đề xuất Chính phủ cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc thực thi Luật Bình đẳng giới tại các địa phương. Các vi phạm cần được xử lý nghiêm minh. Đồng thời, Chính phủ cần quan tâm xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu thống kê về giới để làm cơ sở cho việc hoạch định chính sách nhằm thực hiện bình đẳng giới hiệu quả hơn.

Nhìn thẳng vào những điểm nghẽn đang làm chậm tiến trình bình đẳng giới thực chất và bền vững, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng) cho hay, tỷ lệ nữ lãnh đạo chủ chốt ở cấp xã, tỷ lệ này vẫn còn thấp hơn khá nhiều. Điều đó cho thấy cùng một mục tiêu về phụ nữ tham gia lãnh đạo, nhưng cấp gần dân nhất lại đang là cấp yếu nhất. Nếu bình đẳng giới chưa đứng vững từ cơ sở, thì thành tựu ở cấp trên sẽ khó lan tỏa thành chuyển biến thực chất trong đời sống xã hội.

Theo đại biểu, bất bình đẳng giới hiện nay vẫn chưa được nhận diện đầy đủ từ góc độ nguyên nhân cấu trúc. "Nếu phụ nữ vẫn phải gánh phần lớn công việc chăm sóc không được trả công, thì dù chính sách có mở rộng cơ hội đến đâu, khả năng tiếp cận cơ hội ấy trong thực tế vẫn bị thu hẹp.

Vì vậy, bất bình đẳng giới không chỉ nằm ở thể chế hay ở khâu tổ chức thực hiện, mà còn nằm trong định kiến xã hội, trong nếp nghĩ, trong mô hình phân công vai trò đã ăn sâu trong đời sống. Nếu không tác động vào những nguyên nhân gốc đó, thì chính sách rất dễ mới chỉ giải quyết được phần ngọn", đại biểu này nói.

Đề cập đến dữ liệu giới, đại biểu cũng cho rằng, khi dữ liệu chưa đầy đủ, chưa đồng bộ, chưa phản ánh được cả số lượng lẫn chất lượng tham gia, thì việc xây dựng chính sách rất dễ đúng về chủ trương nhưng chưa trúng về đối tượng, chưa sát với nhu cầu thực tế.

Do đó, đại biểu Việt Nga đề xuất Chính phủ cần tiếp tục rà soát, phân công rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương đối với từng nhóm chỉ tiêu bình đẳng giới, nhất là các chỉ tiêu chưa đạt hoặc đạt thấp kéo dài; đồng thời coi kết quả thực hiện bình đẳng giới là một tiêu chí đánh giá chất lượng quản trị và mức độ hoàn thành nhiệm vụ.

Bên cạnh đó, cần xây dựng hệ thống dữ liệu giới đồng bộ, hiện đại, liên thông, không chỉ đo tỷ lệ tham gia mà còn phải phản ánh được chất lượng tham gia, chất lượng tiếp cận và chất lượng thụ hưởng. Dữ liệu phải thực sự trở thành nền tảng của hoạch định chính sách và giám sát thực thi.

Theo đại biểu, cũng cần ưu tiên các giải pháp tác động vào cấp cơ sở và vào các nguyên nhân mang tính cấu trúc của bất bình đẳng giới, như tạo nguồn cán bộ nữ, hỗ trợ phụ nữ giảm gánh nặng chăm sóc không được trả công, thay đổi định kiến giới trong gia đình và cộng đồng, để phụ nữ có điều kiện tham gia đời sống kinh tế, chính trị, xã hội một cách thực chất hơn.